Z ostatniej chwili: „Czarownice Himmlera…”

Program I Festiwalu Historycznego „Tajemnice Trzech Stuleci” już od dłuższego czasu jest gotowy. Dzisiaj jednak wpisaliśmy do programu jeszcze jeden – 29 wykład. Wykład niezwykły, bo z kilku powodów związany z powiatem gnieźnieńskim. Jest to prelekcja pt. „Czarownice Himmlera – z kartoteki procesów o czary”, którą wygłosi Bożena Ronowska, doktorantka historii, historii sztuki i archeologii Uniwersytetu Gdańskiego.

Za nim o wykładzie, wyjaśnienie, dlaczego tematyka związana jest z ziemią gnieźnieńską? Po pierwsze, w pałacu w Czerniejewie w okresie II wojny światowej wiele razy przebywał Heinrich Himmler, a po drugie, w odległości nieco ponad 23 km od Czerniejewa znajduje się miejsce zwane „Kuś” (leży we wsi Gorzuchowo w gminie Kłecko) w którym 30 września 1761 decyzją sądu kiszkowskiego, spalono na stosie dziesięć niewiast – „Zielarek” z Gorzuchowa. Przekazy mówią, iż skazane oskarżono o: „…zapomnienie bojaźni boskiej i przykazań jego artykułów wiary świętej katolickiej, a przywiązawszy się do czarta, którego się na chrzcie świętym wyrzekły i onego sobie do niegodziwych akcji i niecnot swoich, które czyniły, za pomocnika przybrawszy, wyrzekły się Pana Boga i Matki najświętszej i Wszystkich Świętych…”.

„Kartoteka procesów o czary” – pod tą tajemniczą nazwą kryje się zbiór akt odnoszących się do tysięcy osób oskarżonych o czary na przestrzeni kilku wieków. Kartotekę stanowi 3887 jednostek archiwalnych zgromadzonych w latach 1935-1944 z inicjatywy Heinricha Himmlera, który powołał do tego celu specjalną komórkę SS, tzw. H-Sonderkommando. Pełna nazwa tych archiwaliów brzmi: Zespół 53/975/0 – „Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy Sztafet Ochronnych Wydział Archiwalny – komórka do spraw badań procesów o czary”. Te unikatowe akta znajdują się w zbiorach Archiwum Państwowego w Poznaniu i trafiły tam po wojnie, odnalezione przypadkowo w pałacu nad Jeziorem Sławskim w Sławie. Dokumenty skryte pod nazwą „Kartoteka procesów o czary” są niezaprzeczalnym „białym krukiem” na skalę światową i stanowią tylko 1/3 całości archiwaliów wytworzonych przez Niemców w latach 1935-1944.

I właśnie ten nieznany dzisiaj temat zatytułowany „Czarownice Himmlera – z kartoteki procesów o czary” poruszy w czasie swojego wykładu na Festiwalu Historycznym „Tajemnice Trzech Stuleci” w pałacu w Czerniejewie Bożena Ronowska.

Bożena Ronowska – doktorantka historii, historii sztuki i archeologii Uniwersytetu Gdańskiego, pisze dysertację na temat procesów o czary. Interesują ją w szczególności Prusy Królewskie w XVII i w pierwszej połowie XVIII w. Swoje prace opiera na zachowanych materiałach archiwalnych, przechowywanych w zbiorach Archiwów Państwowych. Opublikowała łącznie jedenaście artykułów naukowych z zakresu opracowywanego tematu. Otrzymała cztery granty na badania własne, uczestniczy w międzynarodowym projekcie dotyczącym polskich procesów o czary. Poza czarownicami ma też inne pasje, jest uznaną poetką ludową, wydała trzy tomiki wierszy. Zajmuje się również twórczością artystyczną, obecnie dużo maluję. Jest dwukrotną stypendystką MKiDN.

– Problem procesów o czary zajmuje mnie od czterech lat, w tym czasie poczyniłam wielkie postępy w pisaniu swojej rozprawy. Jej nieodłącznym elementem są kwerendy archiwalne zachowanych dokumentów procesowych, pochodzących z XVII i z pierwszej połowy XVIII wieku. Podczas jednej z takich kwerend natrafiłam na omawiane dokumenty, dotyczące badanej tematyki. Od tej pory nie przestaję myśleć o tym, by pokazać je światu – wyjaśnia B. Ronowska. – W tej chwili całą swoją energię poświęcam na badanie akt procesowych domniemanych czarownic przechowywanych w zbiorach Archiwów Państwowych. Wiele tworzę, jeszcze więcej piszę i publikuję. Jestem autorką jedenastu recenzowanych artykułów naukowych na temat czarostwa, a także kilkudziesięciu felietonów popularnonaukowych o kulturze ludowej. Swoją siłę czerpię z radości życia, chętnie dzielę się swoją wiedzą z innymi podczas wykładów i spotkań autorskich – dodaje.

B. Ronowska wykład zatytułowany „Czarownice Himmlera – z kartoteki procesów o czary” zostanie wygłoszony w sobotę, 30 marca o godz. 13.00 w Sali Hrabiego.

Fot. Olek Leydo